Fotografilosofie: Eerst kijken dan fotograferen

Vandaag in Fotografilosofie op zaterdag: Eerst kijken, dan fotograferen.

Het nadeel van een camera om je nek is dat je fotografeert in plaats van kijkt. Veel mensen zullen het niet met me eens zijn aangezien je als fotograaf juist oog voor detail zou moeten hebben. Maar het feit is dat niet iedereen die fotografeert, fotograaf is. Ik kan een ei bakken maar ben toch ook geen kok?

Hoe vaak maak je mee dat je gaat inzoomen op een foto en dingen ziet die je op het moment van fotograferen absoluut niet hebt gezien? Bij mij komt het regelmatig voor en iedere keer is weer confrontatie met mijn eigen onvermogen om fatsoenlijk te kijken.

Een camera om mijn nek haalt het bezitterige in mij naar boven. Momenten verzamelen om ze altijd weer te kunnen terughalen. Volgens Alain de Botton is het een universeel fenomeen bij het zien van schoonheid. “Wanneer je op iets moois stuit, heb je de onweerstaanbare neiging je eraan vast te klampen: om het te kunnen bezitten en er een zeker gewicht aan te geven in je leven. Je voelt de drang te verklaren: Ik was hier, ik zag dit en het was belangrijk voor me.”

Het fototoestel verdoezelt het onderscheid tussen kijken en opmerken, tussen zien en bezitten

Kijken vs opmerken, zien vs bezitten 

Maar is schoonheid juist niet iets ongrijpbaars? Het fototoestel biedt uitkomst bij het verlangen om kostbare momenten vast te leggen. Dat verlangen wordt gesterkt door een zekere angst om een prachtig tafereel, een mooie herinnering te verliezen. Maar datzelfde fototoestel draagt ook bij aan het feit dat je minder van de schoonheid van het moment kunt genieten omdat je te druk bezig bent met het vastleggen voor de herbeleving op een later tijdstip.

Bovenstaande foto die ik maakte in Barcelona is een typisch voorbeeld van een moment waarbij ik achteraf veel meer zie dan toen. Voor mij was het niet meer dan een verstrooide man in een Spaanse straat die zeepbellen maakte. Het graffiti kunstwerk van een Engelse politieagent in het kielzog van de bellenbaas is totaal aan mij voorbij gegaan (is het een Banksy?). “Het fototoestel verdoezelt het onderscheid tussen kijken en opmerken, tussen zien en bezitten.”

Combineren kun je leren

Als je wordt ingenomen door een bepaald opmerkelijk tafereel kun je grofweg drie dingen doen: Je kunt een bewuste poging doen om te kijken, te doorgronden en begrijpen waarom en hoe het tafereel zich voor je voltrekt. Door die bewustwording maak je een visuele registratie, kun je het moment beter verklaren waardoor je het langer actief kunt ‘bezitten’. Je krijgt een bepaald gevoel bij het moment als je er aan terugdenkt.

Het tweede wat je kunt doen is het tafereel fotograferen. Hiermee sla je een groot gedeelte van het bewust opmerken over. Dat wat overblijft is een foto van een moment waarbij je moeilijk een gevoel kunt terugroepen puur omdat je dat op het moment zelf niet toe liet.

Maar het beste wat je kunt doen – en ik heb het vooral tegen mezelf – is het combineren van beide dingen. Foto’s maken als aanvulling op het actieve, bewuste kijken in plaats van als vervanging daarvan. Want voor schoonheid hoef je eigenlijk alleen maar je ogen open te doen, “maar hoe lang die schoonheid in de herinnering blijft voortleven, hangt af van de mate van bewustzijn waarmee we gepoogd hebben haar te bevatten.”

5 gedachten over “Fotografilosofie: Eerst kijken dan fotograferen”

  1. Haa wat leuk! Ik ben nu bezig met een straatfotografiecursus en daar ‘leren’ we ook te kijken. Heel vaak kom ik aan met een foto en dan zegt de docent, ‘Die duif zit daar echt op de perfecte plek’ of ‘Die drie vrouwen op de achtergrond maken de foto af’. Ik had heel die duif of die vrouwen niet gezien haha. Maar soms maken de dingen die je niet ziet, je foto juist heel goed.

    1. Lijkt me een erg leuke cursus! Dat laatste klopt natuurlijk ook helemaal. Maar het geeft denk ik nóg meer voldoening als je wel die duif of een ander detail ziet waardoor je foto net iets beter wordt. Dat je door deze bewustere observatie ook nog met meer gevoel kan terugdenken aan het moment is daarbij dan mooi meegenomen;-). Bedankt voor het lezen!

  2. Je stelt dat “datzelfde fototoestel draagt ook bij aan het feit dat je minder van de schoonheid van het moment kunt genieten omdat je te druk bezig bent met het vastleggen voor de herbeleving op een later tijdstip.”
    Toch blijkt uit onderzoek ook het omgekeerde mogelijk te zijn: door foto’s maken geniet je meer van een ervaring: doordat je je aandacht richt op datgene wat je vast wil leggen ga je er meer in op, hetgeen men doorgaans als prettig ervaart.

    zie: https://www.apa.org/pubs/journals/releases/psp-pspa0000055.pdf

    1. Interessant! Dat klopt voor een deel zeker. Met echt bewust fotograferen let je immers veel meer op details zoals lichtinval en perspectief en kijk je veel beter naar een onderwerp. Maar de smartphone heeft er mede voor gezorgd dat we meer in de rondte knippen en niet echt meer evenveel moeite te doen voor elke foto. Dat was tenminste mijn conclusie als ik naar het foto-album op mijn telefoon keek.:-)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *